دهكده در نزديكى شهر نخجوان و حوزهء قضائى آن ، گروه زيادى از مردم ، كليساى لاتينى را برسميت مىشناسند و حتى در برخى از اين دهكده‌ها كليساهائى از فرقهء سن دومينيكن ديده مىشود و اهالى بر اساس نظامات كليساى رم از رؤساى اين فرقه پيروى مىكنند . همين مردم كشيشى ارمنى دارند كه از همان فرقه است . اين كشيش هيچگاه ازدواج نكرده است و نماز و ادعيه را به همان شيوه مىخواند كه معمولا پيروان فرقهء دومينيكن در اروپا اجرا مىكنند . حقيقت اين است كه بر اثر جنگهائى كه از چند سال بدين طرف اين ناحيهء فقير را محنت‌زده كرده است و هنوز نيز ادامه دارد ، براى اين گروه از ارامنه كه بسبب پيروى از كليساى رم آنها را فرنگى مىنامند فلاكت و ادبار امرى عادى شده است و از اين جهت عدهء آنها همواره رو به كاهش مىرود ، چنان كه فكر نمىكنم جمع مردان و زنان و اطفالشان از هزار نفر متجاوز باشد . هنگامىكه سفير به اصفهان رسيد چند سالى بود كه پاپ پل پنجم يك روحانى از فرقهء دومينيكن به نام پدر پل‌مارى « 170 » را كه مردى عالم و در زندگى روحانى سرمشق و معيار بود بدين شهر گسيل داشته بود . اين مرد با رعايت اصول دين تشريفات كليساى لاتين را كه در اين ناحيه بمرور زمان دستخوش تحريف و تخريب شده بود به سامان آورد . ارمنيهائى كه ذكر آنها گذشت همواره از حمايت كليساى رومى برخوردار بوده‌اند . از دوران اوزن حسن ، شاه ايران كه دسپينا « 171 » ، دختر كالوژان « 172 » امپراطور طرابوزان را به زنى گرفته بود ، چون شاهزاده خانم متدين به دين مسيح و پيرو كليساى يونان و به كيش آباء و اجدادى خويش پاىبند بود همواره به مسيحيان مغرب‌زمين و بخصوص سفرائى كه جمهورى و نيز به دربار اوزن حسن مىفرستاد مساعدت مىكرد . همچنان‌كه فرستادگان مخصوص پاپ و فيليپ ، دوك بورگونى نيز كه در همين زمان به دربار اوزن حسن آمدند از كمكهاى وى برخوردار گرديدند . يكصد و پنجاه و اندى سال پيش از اين يك روحانى از

--> ( 170 ) Paul - Marie ( 171 ) Despiana ( 172 ) Calojoannes